Extremen: waarom zoeken we ze op?

Een verhaal en een boek zetten me aan het denken over de zucht naar avontuur en het opzoeken van grenzen.

DSC01014Het verhaal kwam van een goede vriend. Hij kon amper rechtop in het gras blijven zitten toen hij vertelde hoe hij kapot was gegaan tijdens een honderd kilometer lange roeimarathon. Op zijn armen zaten nog net geen eerstegraads brandwonden, hij had tien uur lang alleen bananen gegeten en isostar gedronken, nooit eerder echt geroeid, zéker geen honderd kilometer. En hij had de beste dag van zijn leven gehad. Niet iedereen begreep dat: welke idioot doet zichzelf zoiets aan?

Het boek was het bekende (en verfilmde) Into the Wild, en ging over nog zo’n schijnbare idioot. Voor wie het niet kent: het beschrijft het waargebeurde avontuur van de jonge Chris McCandless die zijn spullen wegdeed, zijn banksaldo aan OXFAM doneerde, al zijn cashgeld verbrandde en de wildernis introk. Na een epische zwerftocht door de Verenigde Staten, maakte hij zijn ultieme droom waar: overleven in Alaska, minimalistisch, zelfvoorzienend, alleen en één met de natuur. Een voedselvergiftiging in combinatie met wekenlange ondervoeding maakten een einde aan zijn korte maar intense leven (niet echt een spoiler, want hier begint het boek mee).

Dat klonk als iets dat ik had kunnen verzinnen. Nu laat ik mezelf niet snel verhongeren in Alaska, maar kamperen in de sneeuw, kapotgaan op fietsvakantie, alleen in de middle of nowhere reizen of uren achter elkaar mediteren worden al vaak als extreem beschouwd. Waardoor ik me steeds vaker afvraag: wat bezielt mensen om hun comfortabele leven te onderbreken en telkens hun grenzen op te zoeken? Waar komt die zucht naar avontuur vandaan?

Into the Wild bracht dat angstvallig goed onder woorden (die vriend natuurlijk ook, maar dat kan ik iets minder goed reproduceren).

Laat ik maar bij de essentie beginnen voor ik me aan een hele uiteenzetting waag. Ik het boek wordt het verlangen van de hoofdpersoon McCandless in een quote van Thoreau prachtig samengevat:

“Think of our life in nature (…), rocks, trees, wind on our cheeks! the solid earth! the actual world! the common sense!
Contact! Contact! Who are we? where are we?”

Voor wie dat wat teveel uit de context van het verhaal getrokken vindt: de essentie is een zoektocht naar authentieke ervaringen, en het reizen een epische onderneming die alles zal veranderen.

McCandless was op zoek naar de waarheid, naar betekenis, en naar continue uitdaging. Hij wilde testen hoe ver hij kon gaan, vertrouwde de waarde niet van alles wat makkelijk was en vanzelf ging, en eiste het uiterste van zichzelf. Dat het niet makkelijk zou zijn, was het hele punt. Alleen dan, zo redeneerde hij, vóelde hij dat hij leefde. Alleen zo leerde hij het échte leven kennen. Hij schreef:

“It is the experiences, the memories, the great triumphant joy of living to the fullest extent in which real meaning is found.
God it’s great to be alive!”

DSC00658Voluit leven, daarvoor storten we (de idioten) onszelf bewust in ongemakkelijke situaties. En dat voluit leven is zo verslavend, dat we het steeds weer doen en steeds verder willen gaan. Alles wat zwaar en onmogelijk lijkt, wordt zo een potentiële gelukservaring. Dat betekent voor sport- en natuurliefhebbers dat het heerlijk kan zijn om spierpijn te hebben, om het koud te hebben, om angst of pijn te voelen of, in McCandless geval, om honger te hebben! En dat we onszelf daarbij keihard tegenkomen, is het intrigerende. Ik herinner me dat ik een jaar geleden schreef dat ‘als het makkelijk is, je er niets van leert’. Wie het leven op deze manier wil voelen, kan niet stilzitten.

Maar voluit leven is tegelijkertijd een vlucht. McCandless werd niet alleen gedreven door zijn onstilbare honger naar de wildernis, maar ook door een diepgewortelde ontevredenheid met zijn leven en met de maatschappij in het algemeen. Hij verafschuwde de materialistische, conservatieve wereld van zijn ouders en vrienden, wantrouwde iedere vorm van gezag en was grenzeloos idealistisch. De ontbering en eenzaamheid zouden al zijn frustraties oplossen. De wildernis moest zijn wonden helen.

Klinkt herkenbaar. Maar ik vraag me direct af: werkt dat dan? Volgens de auteur nauwelijks. Hij schrijft over zijn eigen ervaringen in onherbergzaam Alaska:

“I was a raw youth who mistook passion for insight and acted according to an obscure, gap-ridden logic.
I thought climbing the Devils Thumb (een onmogelijke berg) would fix all that was wrong with my life.
In the end, of course, it changed almost nothing.”

Volgens Theodore Roszak (er wordt wat afgequoot in het boek) werkt het alleen als je in staat bent om dat wat je leert te verwerken en te gebruiken om iets van je leven te maken. Over ‘ziekelijke extremen’ schrijft hij:

“It may, after all, be the bad habit of creative talents to invest themselves in pathological extremes
that yield remarkable insights but no durable way of life
for those who cannot translate their psychic wounds into significant art of thought.”

Ziekelijke extremen. Dat is wat we (de idioten) nodig hebben om te leren, het leven te voelen, en uiteindelijk voldoening te vinden. Waarvan we geloven dat het ons sterker en vrijer maakt. Soms is het niet meer dan een romantische illusie, maar vaak ook een krachtige drijfveer om dingen te bereiken die onbereikbaar leken.

McCandless beschreef in een brief naar een vriend de noodzaak om telkens je horizon te verleggen:

“So many people live with unhappy circumstances and yet will not take the initiative to change their situation because they are conditioned to a life of security, conformity, and conservatism (…). The joy of life comes from our encounters with new experiences, and hence there is no greater joy than to have an endlessly changing horizon, for each day to have a new and different sun. (…) Don’t settle down and sit in one place. (…) We just have to have the courage to turn against our habitual lifestyle and engage in unconventional living.”

Of levensgeluk in het verlengde van zoveel onrust ligt, is een volgende vraag. Maar het is al relativerend om die onrust te herkennen, andere ‘idioten’ te herkennen, en me te realiseren dat het toch ook enigszins normaal is om fysieke en mentale ‘extremen’ op te zoeken. Blijkbaar is dat ‘onze’ manier. Dat te beseffen, haalt al een beetje onrust weg. En geeft heel wat inspiratie voor nieuwe avonturen.

Advertenties

2 reacties op ‘Extremen: waarom zoeken we ze op?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s